Pentagon'un üç numaralı ismi Eric Edelman, "Körfez Savaşı'nda Turgut Özal'ın siyasi risklere rağmen tarihi müttefikinin yanında yer aldığını" vurgulayıp "Özal Avrupa ile Türkiye'yi birleştiren değerlerin laiklik temelli olduğuna inanırdı" dedi

ABD'nin 2003-2005 yılları arasındaki Ankara Büyükelçisi olan Savunma Bakan Yardımcısı Eric Edelman, Türkiye'yi yönetenlere ve halka, Atatürk, İsmet İnönü ve Turgut Özal'ın miraslarından ilham almaları çağrısı yaptı. Savunma Bakanlığı'nın üç numaralı ismi Edelman, Washington Enstitüsü'nün yıllık "Turgut Özal Konuşmaları"nın 8'incisinde Türkiye'nin "laik demokratik" yapısına vurgu yaptı.

Konuşmasında, günümüz liderlerinin adını anmayan Edelman, Atatürk'ü "Batı'ya demir atmış modern Türkiye vizyonu", İnönü'yü "demokrasiye geçişteki kararlılığı", Özal'ı da "kritik zamanlardaki cesur liderliği" nedeniyle övdü. Atatürk'ün "Asla sevilmeyi umursamadım. Tek derdim güçlü, onurlu bir ülke yaratmak oldu" yönündeki ifadelerine atıfta bulunan Edelman şöyle konuştu: "ABD, günümüzün güvenlik tehditleri karşısında, Atatürk, İnönü ve Özal gibi güçlü, kararlı, uluslarının ilerlemesi için zor kararları almaktan çekinmeyen ortaklara ihtiyaç duyuyor."

"Krizler tercih yapmayı, tercihler de sıklıkla, hem hükümet, hem muhalefette liderler olmasını gerektirir" diyen Edelman, Özal'ın Körfez Savaşı'ndaki tutumunu örnek gösterdi: "Ekonomik ve siyasi risklere rağmen Özal, ülkesinin tarihi müttefiklerinin yanında kararlılıkla yer aldı. İncirlik Üssü'nün kullanımına izin verdi ve Irak'a petrol ambargosuna katıldı. Bugün Türk hükümetinin istikrarlı bir Irak için yaptığı katkılar, Özal'ın öncülük ettiği çizginin doğrudan uzantısıdır."

Laik temelin önemi

Eric Edelman, Özal'ın din ve etnik konulara bakışına özellikle dikkat çekerek "Özal, Avrupa ile Türkiye'yi birleştiren değerlerin din değil laiklik temelli olduğuna inanırdı. İmanın özel bir konu olduğunu ve demokratik yönetim üzerinde etkisi olmaması gerektiğini düşünürdü" diye konuştu. Edelman, konuşmanın ardından Alan Makovsky'nin sorusu üzerine Başbakan Erdoğan'da da "muazzam liderlik potansiyeli" bulunduğunu söyledi ve örnek olarak Kıbrıs konusunda attığı adımları gösterdi.

Edelman'a "Bu üç liderin vasıflarını anlatarak günümüz liderlerine mesaj mı vermek istediniz?" diye sorduk, "Bir tarihçi olarak konuştum, kimseye mesaj vermek gibi bir amacım yok" cevabını verdi. Bununla birlikte, konuşmayı izleyenlerin çoğu, büyükelçiliği döneminde epey sorun yaşayan Edelman'ın, bu konuşma vesilesiyle AKP hükümetine, önemli konu başlıklarında, ciddi eleştiri ve uyarılarda bulunduğu yorumunu yaptı.

Edelman'a göre üç lider

Atatürk: Demokrasi mirası bıraktı

* Sayısız başarılarından biri Türkiye'yi laik demokratik bir ülke yapmasıdır.

* Diktatörlüklere karşıydı. Demokrasinin kök salmasına elverişli bir yapı miras bıraktı.

* Liderlerin modern dünyadaki rolünü iyi kavramıştı. Bugünün diliyle stratejik iletişimden anlıyordu.

İsmet İnönü: Küresel ittifaklar kurdu

* Yapıcı bir muhalefetin önemli olduğunu biliyordu.

* Güçlü küresel ittifakların değerini kavramıştı. Türkiye'yi BM'ye, IMF'ye soktu.

* Seçimleri kaybettiğinde ordu devreye girmeyi ve cumhurbaşkanlığını güvence altına almayı önerdi. İnönü reddetti.

Turgut Özal: Yaratıcı ve realistti

* Türkiye'yi dünyaya açmaktan korkmayan bir realistti. ABD'nin sahici bir dostuydu.

* Orta Asya'nın Sovyet tahakkümünden kurtulmasının önemini kavrayan yaratıcı bir düşünürdü.

* Kürt sorununa askeri olmayan çözümler geliştirebilecek bir pragmatizme sahipti.