Türkiye'de solcu olmak ve solcu kalabilmek mümkün mü?

28.06.2026 medyascope.tv

28 Haziran 2026’da medyascope.tv'de yaptığım değerlendirmeyi yayına Gülden Özdemir hazırladı

Merhaba, iyi günler, iyi pazarlar. Bugün biraz kendimden ama esas olarak dünyanın gidişatından bahsetmek istiyorum ve Türkiye'nin tabii ki. 14 yaşında Galatasaray Lisesi’nde ortaokulda okurken bir iki arkadaş solcu olduk. Haldun vardı, özellikle Haldun Bayrı. Solcu olduk. Nasıl olduk? Okuyarak olduk. Kitap okuduk; edebiyat daha çok. 76 yılı ve o sırada Türkiye'de CHP'nin yarattığı bir dalga vardı; ama daha önemlisi 12 Mart'taki yenilen, bastırılan, cezaevine atılan sol hareketin, devrimci hareketin tekrardan toparlanmaya başladığı yıllardı. Hepsinin karışığı bir ortamda solcu olduk. Neden olduk? Herhalde bir isyandı. Bir, yoksuldan, ezilmişten yana olma duygusuydu. Şuydu buydu, olduk ve öyle gittik. Tam benim şimdi 50. yılım; yani yarım yüzyıldır solcuyum. Solcu, sonra işte kendimizi devrimci olarak tanımladık. Sosyalist zaten diyorduk, komünist de dedik; ama daha çok sol ve devrimci tanımları vardı. Böyle gittik geldik.
Çok büyük şeyler yaşandı Türkiye'de. Sol, o 70'li yılların başındaki yaşadığı yenilgiden sonra çok ciddi bir şekilde ayağa kalktı tüm ülkede, her yerde ve tabii ki devletin sivil ve resmî odakları tarafından saldırılara muhatap oldu. Bunun tarihini herkes kendince yorumlar, eder. Ve bugünlere kadar geldik. Bugün ben hâlâ kendime ‘‘solcuyum’’ diyorum. Demekte ısrar ediyorum. Ve tabii ki şöyle bir şey oluyor: Kendine solcu diyen bazıları benim solcu olmadığımı iddia ediyor. Beni Nurcu da ilan eden oldu, Nakşi de ilan eden oldu. Şu da oldu, bu da oldu. Liboş diyorlar ki değilim. Hiçbir zaman liberal olmadım, çok şükür. Ama kafalarında bir şey var insanların, buna yamamaya çalışıyorlar. Ama işin en ilginç tarafı şu; sayısı giderek azalan bir şey solculuk Türkiye'de. Giderek azalıyor ama hâlâ insanlar birilerini aforoz etmeye çalışıyor şu ya da bu nedenle, değişik nedenlerle. Zaten, dünyada da böyle ama esas Türkiye'de en büyük kötülüğü sol kendine yapmıştır. Fraksiyonlar, şunlar bunlar, çatışmalar, karşılıklı öldürmeler; tarihte hep böyle şeyler yaşandı. Ben de bunlara çok tanık oldum. Başka ülkelerde yaşananları da duydum ya da tanık olmadığım ama duyduğum çok şey var. "Solcu solcunun kurdu" onu biliyoruz. Böyle bir durum var.
Peki, bunları niye anlatıyorum? Çünkü geçen gün bir yayın yaptım, izlediniz mi bilmiyorum: "Gençlerin Gözünden Çözüm Süreci" diye. Hafıza Merkezi ile Gençlik Örgütleri Forumu'nun ortak düzenlediği bir araştırma ve gençlere soruyorlar; çözüm sürecini soruyorlar. Orada bir tablo var, o tablo beni hakikaten çok kötü vurdu, öyle söyleyeyim. "En yakın hissedilen siyasi kimlik" diye soruluyor; 18-21 yaş grubu, 22-25 yaş grubu, 26-30, 31-35... Ve en çok tercih edilen, hissedilen siyasi kimlik Atatürkçülük. Bunun ortalaması %40'a yakın bir ortalama, bu çok şaşırtıcı değil, Atatürkçülük. Ardından milliyetçilik var, o da %15'e yakın bir şey. Sonra İslâmcılık var, %10'a yakın bir şey. Sonra Cumhuriyetçilik var, %7; ardından Türkçü, muhafazakâr, ülkücü... Ülkücü 4.9, demokrat 3.9 diye gidiyor. Altlarda bir yerde solcu var; solcunun oranı 1.9. Bunu görünce, hatta yayında da arkadaşlara söyledim, kurumlar adına yayına katılan arkadaşlara: Bu çok moral bozucu. Yani tabii ki Atatürkçülükle, hatta milliyetçilikle yarış edemeyebilir ama kendini solcu olarak tanımlamanın bu kadar azalmış olduğunu açıkçası bilmiyordum. Tabii ki istemiyordum ve tabii ki çok rahatsız oldum.
Bunu görünce insan ne hisseder? Birçok şey hisseder. Şunu biliyorum; geçmişte birlikte solculuk yaptığımız çok sayıda kişi bıraktı, artık kendine solcu demiyor. Açık açık bunu demeyen var; yani sağcı olduğunu söyleyen pek görmedim ama solculuğu bıraktığını söyleyen, o günlerle ilgili çok da iyi hissetmeyen ya da o günlere bir lâf etmese bile artık hayatını bambaşka kurmaya niyetlenen çok insan gördüm, tanıdım. Çok yakınımda da varlar. Ama solculuk hep bir şekilde, dünyada sömürü sürdüğü müddetçe – ki sürüyor ve hatta daha da şiddetlenerek sürüyor; gelir adaletsizliği ülkemizde de ve dünyada da iyice açılıyor – olur diye düşündük, ettik, inandık; hâlâ inanıyorum. Ama giderek irtifa kaybettiğini de görüyorum ve üzülüyorum. Bu konuda ne yapılabilir? Yani yapılacak çok fazla da bir şey yok sanki ama... Burada tabii bunu birtakım Ortodoks solcular şeye bağlıyorlar; bir dönem postmodernizme, işte kimlik politikalarına, sınıf mücadelesinin terk edilmiş olmasına falan bağlıyorlar. Bu anlamda ben de mesela kimlik politikalarını çok önemseyen birisiyim, o yüzden de beni solcu görmeyenler olabiliyor. Ama şu da bir gerçek; artık Marx'ın zamanında resmettiği gibi bir proletarya ya da daha sonra Sovyet Devrimi'ndeki gibi bir ortam, şu bu yok; bambaşka bir dünya yaşıyoruz, sömürünün biçimleri çok değişiyor ve bunlara ayak uydurabilen bir sol yok.
Batıda özellikle solun eski kalelerinin aşırı sağın denetimine geçmiş olması — hepsi olmasa bile önemli bir kısmının — ya da mesela Doğu Almanya; eski Demokratik Alman Cumhuriyeti, sonra tek Almanya oldular; orada aşırı sağın o bölgelerde çok daha güçlü olması falan bize çok şey söyleyebilir. Şu anda dünyada sol olarak tanımlayabileceğimiz yönetim yok denecek kadar az. Bir Çin örneği var. Çin'in sol... Çin tabii ki sol, buna hiçbir zaman itiraz etmedim. Hiçbir zaman Maocu olmadım ama Çin'in sol olduğunu biliyorum. Fakat kafamızdaki solla uymadığını da biliyorum ve oradaki birçok uygulamanın benim anlayışıma uymadığını da biliyorum; ama hiç kalkıp da "Çin solcu değildir" diyemem. Ama Kuzey Kore'ye derim; Kuzey Kore sol falan değil. O bambaşka bir şey, o artık böyle hani distopyalarda yaşanan türden bir ülke.
Neyse, sonuçta bunu bir iç dökme olarak görün; her şeye rağmen solcu kalmak... Sordukları zaman "Allah'a çok şükür solcuyum" ya da "komünistim" diyorum. Ölene kadar böyle kalmak istiyorum. Bu bir inat belki ama çok arkadaşımı kaybettim, sol hareketteyken öldürülen, ölen çok arkadaşım oldu. Onların hatırası bile tek başına yeterli. Bu iş bırakılacak bir iş değil ama çok da fazla karşılığı olan bir şey olmadığını da biliyorum. Fakat böyle kalmakta, böyle devam etmekte yarar var, benim açımdan en azından öyle diyorum.
Ve tabii ki bugünü, bu yayını dünyada popüler kültürün de bir ikonu hâline gelmiş olan Che Guevara’ya ithaf etmek istiyorum. Hayatını anlatmaya gerek yok. Çok erken yaşta öldürüldü maalesef, Bolivya'da. Kendisi Arjantinli ama Küba Devrimi'ne katılıyor, Küba Devrimi'nin en önde gelen isimlerinden oluyor. Ondan sonra dünyanın değişik yerlerinde bulunuyor; Afrika'ya gidiyor, başka yerlere gidiyor ve yerinde duramayan bir devrimci diyelim. Che Guevara, her yönüyle popüler kültürün de çok kullandığı bir figür. Bu, öldürüldüğü anın fotoğrafı... Yani resmen işkencede kendisini katlettiler. Ama Che Guevara posterlerde, Andy Warhol da kullanmıştı diye hatırlıyorum; şu fotoğrafı dünyada herhalde herkesin bir şekilde bildiği bir fotoğraftır. Che Guevara bize bir efsane gibi geliyor ama gerçek birisi; onun kendini adamışlığı ve tabii ki Küba'da başarıya ulaşmışlığı... Onu hiçbir zaman unutmamak lazım. Genellikle bu tür devrimciler boşuna uğraşmış gibi görünürler; hâlbuki o, Fidel Castro ve diğerleri Küba'da, ABD'nin burnunun dibinde bir devrimi yoktan var ettiler. Onun için de hâlâ hep hatırlanıyorlar ve hatırlanacaklar. Che Guevara bize solculuğun iyi bir şey olduğunu söylüyor. Ve kendisini saygıyla, sevgiyle anıyorum. Söyleyeceklerim bu kadar, iyi günler.

Destek olmak ister misiniz?
Doğru haber, özgün ve özgür yorum ihtiyacı
Bugün dünyada gazeteciler birer aktivist olmaya zorlanıyor. Bu durum, kutuplaşmanın alabildiğine keskin olduğu Türkiye'de daha fazla karşımıza çıkıyor. Halbuki gazeteci, elinden geldiğince, doğru haber ile özgün ve özgür yorumla toplumun tüm kesimlerine ulaşmaya çalışmalı ve bu yolla, kutuplaşmayı artırma değil azaltmayı kendine hedef edinmeli. Devamı için

Son makaleler (10)

28.06.2026	“İlliberal barış”
28.06.2026	Türkiye'de solcu olmak ve solcu kalabilmek mümkün mü?
27.06.2026	Özgür Özel'in Diyarbakır çıkartmasının anlam ve önemi
23.06.2026	Hafta Başı (87): Gündemde hep CHP var | Savaş bitti mi?
21.06.2026	Özgür Özel'in sokakta, çarşıda, pazarda ne işi var?
20.06.2026	Kılıçdaroğlu tabii ki pişman değil
19.06.2026	Erdoğan'ın halefinin kim olacağını tartışmak ne kadar anlamlı?
18.06.2026	CHP’de ihraçlar duracağa benzemiyor
17.06.2026	Savaşı İran mı kazandı? | Reza Talebi ile söyleşi
16.06.2026	Yeni parti için geri sayım başladı

28.06.2026		“İlliberal barış”
22.09.2024		Ruşen Çakır nivîsî: Di benda hevdîtina Erdogan û Esed de
17.06.2023		Au pays du RAKI : Entretien avec François GEORGEON
21.03.2022		Ruşen Çakır: Laicism out, secularism in
19.08.2019		Erneute Amtsenthebung: Erdogans große Verzweiflung
05.05.2015		CHP-şi Goşaonuş Sthrateji: Xetselaşi Coxo Phri-Elişina Mualefeti
03.04.2015		Djihadisti I polzuyutsya globalizatsiey I stanovitsya yeyo jertvami. Polnıy test intervyu s jilem kepelem
10.03.2015		Aya Ankara Az Kobani Darse Ebrat Khahad Gereft?
08.03.2015		La esperada operación de Mosul: ¿Combatirá Ankara contra el Estado Islámico (de Irak y el Levante)?
18.07.2014		Ankarayi Miçin arevelki haşvehararı